Lễ hội Điện Hòn Chén: rước thuyền trên sông Hương và các phương án đi lại

Nằm chênh vênh trên vách đá của sườn núi Ngọc Trản soi bóng xuống mặt nước trong xanh của dòng sông Hương, Di tích Điện Huệ Nam (thường được người dân gọi dân dã là Điện Hòn Chén) là một trong những trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu linh thiêng và đặc trưng nhất của vùng đất Cố đô. Trải qua hàng trăm năm lịch sử, nơi đây đã kết tinh sự giao thoa văn hóa sâu sắc giữa tín ngưỡng thờ nữ thần Po Nagar của người Chăm xưa và tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh của người Việt. Mỗi độ lễ hội xuân thu nhị kỳ, hàng vạn tín đồ và du khách thập phương lại tề tựu về đây, hòa mình vào không gian cờ hoa và tiếng đàn ca chầu văn ngân vang giữa núi rừng.

Ý nghĩa lịch sử và chu kỳ tổ chức lễ hội

Lễ hội Điện Hòn Chén đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ghi dấu ấn sâu đậm trong đời sống tâm linh của người dân xứ Huế:

1. Chu kỳ hai kỳ lễ hội chính trong năm

Lễ hội không tổ chức theo ngày dương lịch cố định mà diễn ra định kỳ hai lần mỗi năm theo lịch âm:

• Lễ hội Mùa Xuân (Lễ hội tháng Ba): Thường diễn ra từ ngày mùng 2 đến mùng 4 tháng Ba âm lịch. Đây là dịp mở đầu năm mới, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và mùa màng tươi tốt.
• Lễ hội Mùa Thu (Lễ hội tháng Bảy): Diễn ra từ ngày mùng 8 đến mùng 10 tháng Bảy âm lịch. Đây là kỳ lễ hội lớn nhất trong năm (lễ hội chính), thu hút đông đảo các đạo tràng, thanh đồng, đạo quan từ khắp mọi miền đất nước về dâng hương tri ân công đức của Thánh Mẫu.

2. Sự công nhận của triều đình nhà Nguyễn

Vào thời vua Đồng Khánh (cuối thế kỷ 19), nhà vua đã cho trùng tu tôn tạo Điện Hòn Chén với quy mô khang trang và đổi tên thành Điện Huệ Nam (nghĩa là ban ơn cho nước Nam) để ghi nhớ ơn đức che chở của Thánh Mẫu Thiên Y A Na. Từ đó, lễ hội Điện Hòn Chén không chỉ là một hội làng dân gian mà được nâng lên hàng quốc lễ với sự tham gia cúng tế trang trọng của các quan lại triều đình.

Những nghi thức tâm linh đặc sắc trên sông Hương

Điểm cuốn hút và khác biệt nhất của Lễ hội Điện Hòn Chén so với các lễ hội thờ Mẫu khác trên toàn quốc chính là không gian thực hành nghi lễ trải dài trên mặt nước sông Hương:

1. Đoàn rước thuyền Bằng trên sông

Nghi lễ mở màn bằng lễ rước kiệu Thánh Mẫu từ Thánh đường Thiên Tiên Thánh Giáo (số 352 đường Chi Lăng) xuôi qua sông Hương lên Điện Huệ Nam:

• Đoàn rước gồm hàng chục chiếc “thuyền Bằng” (thuyền rồng đôi kết liền nhau thành một mặt sàn rộng) được trang hoàng với cờ ngũ hành, cờ phướn, tàn lọng và hương hoa.
• Trên mỗi chiếc thuyền, các đạo hữu và cung văn mặc trang phục lễ hội truyền thống gõ trống, khua chiêng và xướng hát các khúc văn ca ngợi công đức của các vị Thánh Mẫu, tạo nên một cảnh tượng trang nghiêm, linh thiêng trên dòng sông di sản.

2. Nghi thức hầu đồng và diễn xướng hát văn

Khi đoàn rước cập bến Điện Hòn Chén, không gian lễ hội bước vào phần thực hành nghi lễ tế tự trang nghiêm tại Minh Kính Đài:

• Các nghi thức hầu văn, lên đồng (nhảy đồng) diễn ra liên tục thâu đêm suốt sáng với các giá hầu tái hiện hình tượng các vị Quan Lớn, Chầu Bà, Ông Hoàng, Cô, Cậu trong hệ thống Tứ Phủ.
• Giai điệu đàn nguyệt réo rắt hòa cùng tiếng phách, tiếng trống chầu nhịp nhàng làm say đắm lòng người, phản ánh khát vọng hướng thiện, cầu mong sức khỏe, bình an và may mắn cho cộng đồng.

Cẩm nang di chuyển và lưu ý khi đi hành hương

Địa thế của Điện Huệ Nam nằm tựa lưng vào núi và hướng mặt ra vực sâu của sông Hương, việc di chuyển đòi hỏi du khách phải sắp xếp lộ trình cẩn thận:

• Phương án đi thuyền rồng: Du khách có thể đón thuyền rồng từ bến thuyền Tòa Khâm hoặc bến cầu Dã Viên chạy ngược dòng sông Hương chừng 8 km để cập thẳng vào bến thuyền trước cửa đền.
• Phương án đi ô tô đường bộ: Xe ô tô chạy theo tuyến đường tránh Huế hoặc đường Minh Mạng hướng về xã Hương Thọ, sau đó rẽ vào đường liên thôn Hải Cát. Từ bãi đỗ xe đường bộ, du khách đi bộ khoảng vài trăm mét qua đò ngang nhỏ để sang đền.
• Trang phục và thái độ tôn nghiêm: Đây là chốn thờ tự linh thiêng, du khách và đạo hữu hành hương bắt buộc phải mặc trang phục chỉn chu, kín đáo, đi đứng nhẹ nhàng và nói năng hòa nhã, giữ gìn vệ sinh chung nơi cửa Phật, cửa Mẫu.

Đối với các đoàn hành hương xuất phát từ Đà Nẵng, việc sử dụng xe riêng Đà Nẵng đi Huế của Sun Travel giúp cả gia đình chủ động thời gian mang theo lễ vật, hương hoa kỹ lưỡng và được tài xế đón trả tận nơi an toàn.

Du khách cũng có thể lựa chọn gói city tour Huế 1 ngày kết hợp viếng Điện Hòn Chén, Chùa Thiên Mụ và Lăng Minh Mạng trên cùng một trục cung đường sông Hương rất thuận tiện.