Thăm làng gốm Thanh Hà: làng nghề khác Công viên Đất nung thế nào

Làng gốm Thanh Hà nằm yên bình bên bờ sông Thu Bồn, cách trung tâm phố cổ Hội An khoảng 3 km về phía tây. Trải qua hơn 5 thế kỷ thăng trầm kể từ đầu thế kỷ XVI, ngôi làng vẫn giữ nguyên vẹn kỹ thuật làm gốm đất nung truyền thống không tráng men mang sắc nâu đỏ trầm ấm. Trải nghiệm tự tay ngồi bên bàn xoay gỗ, vuốt nắn từng thớ đất sét dẻo mịn và thổi những chú tò he đất mộc mạc mang đến kỷ niệm văn hóa khó quên cho chuyến du lịch Quảng Nam.

Không gian làng nghề và vị trí lò gốm cổ bên bờ sông Thu Bồn

Không gian Làng gốm Thanh Hà trải dài ven bờ bắc sông Thu Bồn, nơi ghe thuyền chở đất sét từ các bãi bồi thượng lưu ghé bến suốt hàng trăm năm qua. Bước chân vào làng, du khách sẽ ấn tượng với những con ngõ nhỏ lát gạch đỏ au, rợp bóng giàn hoa giấy và các dãy sản phẩm gốm mộc phơi mình đón nắng trước mỗi hiên nhà.

Làng nghề hiện có hai khu vực tham quan chính nằm liền kề:

• Khu vực xóm nghề truyền thống: Quy tụ hàng chục lò gốm gia đình của những nghệ nhân kỳ cựu. Nơi đây tập trung các công đoạn nhào nặn đất sét bằng chân, chuốt phôi trên bàn xoay thủ công và nung sản phẩm bằng củi khô trong các lò bầu hay lò cóc truyền thống. Đồ gốm Thanh Hà chủ yếu phục vụ đời sống dân dã như nồi đất, ấm sắc thuốc, chum vại đựng nước, chậu hoa và gạch ngói đất nung.
• Công viên Đất nung Terra Cotta: Công trình kiến trúc nghệ thuật đương đại rộng gần 6.000 mét vuông được thiết kế mô phỏng hình dáng bàn xoay gốm và hai lò nung cổ úp ngược. Không gian này trưng bày bảo tàng gốm cổ, các tác phẩm điêu khắc nghệ thuật đương đại và khu mô hình đất nung thu nhỏ tái hiện sinh động các kỳ quan kiến trúc thế giới như Đền Taj Mahal, Nhà hát Sydney, Tháp nghiêng Pisa hay Kim Tự Tháp Ai Cập.

Kinh nghiệm ngồi bàn xoay chuốt gốm và nặn tò he cùng nghệ nhân

Điểm hấp dẫn nhất tại Thanh Hà là du khách được trực tiếp thử sức làm thợ gốm dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của các nghệ nhân bản địa. Nghề gốm mộc nơi đây đòi hỏi sự khéo léo kết hợp nhịp nhàng giữa tay và chân:

• Quy tắc phối hợp bàn xoay thủ công: Khác với bàn xoay điện tử hiện đại, bàn xoay Thanh Hà làm bằng gỗ mít hoặc gỗ kiền kiền dày dặn, vận hành hoàn toàn bằng lực cơ học. Nghệ nhân thường ngồi đối diện dùng chân đạp mép bàn để tạo quán tính xoay tròn liên tục, trong khi hai bàn tay du khách đặt nhẹ lên khối đất sét để định tâm và tạo hình. Du khách có thể nhờ một người bạn hỗ trợ đạp chân giữ nhịp xoay để tập trung vuốt nắn.
• Kỹ thuật định tâm và vuốt phôi: Đất sét Thanh Hà sau khi nhồi dẻo có độ kết dính rất cao. Khi bàn xoay bắt đầu chuyển động, du khách dùng hai lòng bàn tay ôm đều khối đất để dồn về đúng tâm quay, sau đó ấn nhẹ ngón tay cái vào giữa khối đất tạo lòng sâu. Bằng cách nâng dần thành gốm từ dưới đáy lên trên, khối đất sẽ nhanh chóng biến hóa thành hình chiếc chén, chiếc đĩa nhỏ hoặc miệng bình hoa mộc mạc.
• Nặn tò he đất nung: Nếu bàn xoay đòi hỏi kỹ năng tạo hình tròn đều, thì nặn tò he lại cho phép du khách thỏa sức sáng tạo các hình thù tự do. Nghệ nhân làng gốm sẽ chỉ cho bạn cách vo tròn từng mẩu đất nhỏ, nắn vuốt tai, mắt, sừng của 12 con giáp và dùng que tre khoét lỗ rỗng ở đuôi tạo buồng hơi. Khi đất khô cứng và nung qua lửa, chiếc tò he đất sẽ phát ra âm thanh lảnh lót ngân vang lúc thổi vào.

Cách phơi gốm mộc và kinh nghiệm đóng gói mang về an toàn

Nhiều du khách mong muốn mang tác phẩm tự chuốt về nhà trưng bày. Tuy nhiên, quy trình xử lý đất sét tươi cần tuân thủ một số lưu ý quan trọng:

• Hiểu rõ tính chất gốm mộc chưa nung: Chiếc bát hay bình hoa bạn vừa nặn xong là sản phẩm mộc hoàn toàn còn độ ẩm cao. Lò nung củi tại làng nghề chỉ đỏ lửa định kỳ khi gom đủ số lượng sản phẩm lớn của cả xóm và thời gian nung kéo dài từ 2 đến 3 ngày. Do đó, bạn không thể chờ nung chín sản phẩm của mình lấy ngay trong buổi tham quan.
• Kỹ thuật phơi se mặt đất: Nghệ nhân sẽ đặt sản phẩm của bạn lên vỉ tre hong gió tự nhiên khoảng 30 đến 45 phút cho đất ráo nước và định hình cứng cáp bề mặt. Bạn tuyệt đối không đem phơi trực tiếp dưới nắng trưa gay gắt vì sự co ngót đột ngột của đất sét sẽ làm nứt vỡ thân gốm.
• Kinh nghiệm bọc lót chống va đập: Gốm mộc phơi khô rất giòn và dễ vỡ khi chịu lực nén. Để vận chuyển an toàn về khách sạn, bạn nên xin nghệ nhân một chiếc hộp giấy các-tông cứng, chèn xốp hoặc giấy báo mềm xung quanh đáy và miệng sản phẩm. Khi lên xe riêng, bạn đặt hộp gốm ở vị trí bằng phẳng trên ghế ngồi, tránh xếp chung dưới các vali nặng trong cốp xe.

Mua quà gốm lưu niệm: tò he đất nung và đồ thủ công mỹ nghệ

Ngoài việc tự tay trải nghiệm, dạo quanh các gian hàng làng gốm mang đến cơ hội mua sắm những món quà lưu niệm mộc mạc, bền đẹp:

• Bộ tò he 12 con giáp đất nung: Đây là món quà đặc trưng nhất của Thanh Hà. Mỗi chiếc tò he mô phỏng hình trâu, hổ, ngựa, rồng với nét chạm khắc ngộ nghĩnh, màu đỏ gạch tự nhiên và tiếng còi thổi rất vui tai. Mức giá mỗi chiếc tò he chỉ vài nghìn đồng, rất thích hợp mua làm quà tặng bạn bè và các bạn nhỏ.
• Đồ gốm gia dụng và trà cụ: Các xưởng gốm trưng bày nhiều mẫu ấm chén đất nung giữ nhiệt tốt, nồi đất kho cá dày dặn, đĩa đựng nến thơm và heo đất tiết kiệm. Đồ gốm nung củi tự nhiên không tráng men hóa chất, phù hợp và lành tính cho việc nấu nướng hàng ngày.
• Tranh gốm trang trí và phù điêu: Tại khu vực công viên đất nung có bán nhiều tác phẩm phù điêu đất nung thu nhỏ, tranh phong cảnh phố cổ Hội An chạm khắc tinh xảo trên phiến gốm đỏ, phù hợp cho việc bài trí nội thất phòng khách.

Lựa chọn phương tiện di chuyển và thời điểm tham quan lý tưởng

Để có buổi tham quan thoải mái nhất, việc bố trí phương tiện và thời gian ghé thăm đóng vai trò rất quan trọng:

• Khung giờ tham quan đẹp nhất: Buổi sáng từ 8:00 đến 10:30 hoặc buổi chiều từ 14:30 đến 17:00 là thời điểm không khí bên bờ sông Thu Bồn mát mẻ nhất. Du khách tránh được cái nắng oi ả giữa trưa, thong thả dạo bước dưới bóng cây và xem nghệ nhân làm việc bên hiên nhà.
• Di chuyển từ phố cổ Hội An: Tuyến đường từ trung tâm Hội An đến làng gốm dài khoảng 3 km, chạy thẳng theo đường Duy Tân hoặc đường Hùng Vương. Bạn có thể đạp xe ngắm cảnh ven sông mất chừng 15 phút hoặc đón xe điện nội ô chừng 7 phút.
• Di chuyển từ Đà Nẵng bằng xe riêng: Khoảng cách từ trung tâm Đà Nẵng hoặc sân bay đến Làng gốm Thanh Hà khoảng 30 đến 32 km, thời gian di chuyển ô tô khoảng 40 đến 45 phút. Du khách thường kết hợp thuê xe riêng đón tận nơi từ Đà Nẵng, ghé thăm làng gốm chừng 1,5 đến 2 tiếng trước khi xe đưa về sảnh khách sạn phố cổ nhận phòng.

Khi lên kế hoạch du lịch kết hợp các điểm đến lân cận, bạn có thể tham khảo thêm kinh nghiệm di chuyển tại bài lịch trình xe đi làng nghề Hội An hoặc tra cứu phương án phù hợp tại bảng giá xe du lịch miền Trung.